معلوم التاريخ هستند و گاهى مجهول التاريخ و گاهى احدهما معلوم و ديگرى مجهول است و در فرض اوّل گاهى تاريخ صدور عام مقدّم است و گاهى خاص و در هرحال گاهى دليل متاخر پس از زمان حاجت فرا مىرسد و گاهى قبل از آن و . . . صور متعددى در كلمات قوم تصوير شده و بحث مىكنند كه كجاها خاص مقدم است و كجاها عام ؟ كجا تقديم از باب نسخ است و كجا از باب تخصيص ؟ و . . . ولى از آن رهگذر كه عند المشهور من المتأخرين در كليه صور التخصيص اولى من النسخ و خاص را بر عام مقدم مىدارند لذا جناب مصنف متعرض اين صور نشد ولى صاحب معالم در خاتمه عام و خاص و مرحوم مظفر در مبحث يازدهم آن را بيان كرده‌اند ) . مطلب دوّم : مخصص يا لفظى است و يا لبّى و مخصص لفظى يا مبين است و يا مجمل و مخصص لفظى مبين يا متّصل است و يا منفصل كه فعلا اين تقسيم مدّ نظر است : مخصص متّصل آنست كه چسبيده به عام باشد و در همان كلاميكه عام ذكر شده خاص هم آمده مثل اكرم العلماء الّا الفساق منهم و بقول صاحب معالم « 1 » مخصص غير مستقل . مخصص منفصل يا مستقل آنست كه در كلام جدائى ذكر شده باشد مثلا جداى از عام بگويد : لا تكرم زيد العالم و . . . حال هردو قسم در اين بحث مطرح است و امّا مخصص مجمل و لبى در مبحث بعدى طرح خواهد شد . مطلب سوّم : هر عامى ما دامى كه مبتلا به تخصيص نشده و در عموم استعمال مىشود بلااشكال حقيقت است چون مستعمل فيه و موضوع‌له يكى است ولى

--> ( 1 ) - معالم ، صفحهء 117 .